mars 19, 2017

رَغم

http://yadollahroyai.com

 

عزیزترینم
تبعید جیزی ازعید ندارد وقتی که عیدی در خود ندارد.
  حالا که نوروز آنجا  روزهای تورا نو میکند، منهم اینجا بُعد را از تبعید
بر میدارم،  و غرب را از غربت .
ضمیر تو با من می‌ماند
 

 
با تو بعید :
رویا

 

 

 

آنچه زبان می‌خورد

همیشه همان چیزی‌ست

که زبان را می‌خورد :

امیدِ آمدنِ لغتی

لغتی که نمی‌آید

 

تو آنسوتر   آنجا‌تر

برابر من  ایستاده‌ای

برابر بامن

و چهره‌ام

چیزی به آینه از من نمی‌دهد

 

چیزی  از آینه   درمن می‌کاهد

و انتظارِ صخرۀ سرخ

                      - نوکِ زبانِ تو - 

 امیدِ آمدنِ لغتی‌ست

لغتی که نمی‌آید

.

février 24, 2017

حالایِ ما


 گر زمانی ماهی ِ بیتاب ِ رود
 بگذرد بر بستر ِ شن های داغ
گندم از شوراب روید٬ گل ز سنگ
 خو بگیرد باغم ِ پاییز باغ

 آن زمان دلخسته بنشینیم لنگ
 در خم ِ ره بی که فریادی کنیم 
خیمه برگیریم و زان پس زندگی 
خالی از سودای آزادی کنیم

       خالی از سودای آزادی کنیم                                          
                                                                 
                    
                                                از دفتر شعر های دریایی                                            

Royaee.jpg
                                            عکس از فریبرز علی محمدی کیوانی                                                                                 

février 18, 2017

تربیتِ عروضی همیشه تربیتی‌سنتی نیست*

 


                                                                شعر محتاج

           

در شعر شاعران میانه رو (چهار پاره سرایان) مثل نادرپور، توللی و محمدعلی اسلامی، و یا نصرت رحمانی و فروغ ِپیش از تولدی دیگر، که از چهره‌های قادر ِاین قلمرو بودند، گاهی حضور وزن عروضی چنان است که انگار استعاره و تصویر را هم، همان‌وزن می‌‌آفریند. بعبارت دیگر‌ سَیَلان وزن و تظاهر آن در مصرع، طوری است که سهمی در آفرینش تصویر پیدا می کند. این را، دیده ام، که خواننده‌ها در وقتِ خوانش بیشتر حس می‌کنند تا سراینده در وقتِ سرایش. در شعر نوپردازها اما، چه در نیما گرایان و چه در آوانگاردها و حجمگراها، برعکس، موسیقی کلام در خواننده بعد از جذبِ تصویر می‌‌آید، و یا، همزمان با خلقِ ِتصویر خلق می‌‌شود. اصیل‌های هردو گروه در کار خود اصیل می‌مانند ؛ چه چهارپاره‌سرا چه غزلسرا. ولی، برخی از میانه‌روها که تمایلات نیمائی پیدا کرده‌اند، و با وزن شکسته‌ی نیمایی شعرهائی با لحن "قُدمائی" می‌سرایند (اخوان، سایه...) گمان بر این برده‌اند که بدعتِ نیما تنها در این است که وزن عروضی را در داخل مصرع شکسته است. و چون از نوادری هستند که "عروض شکستۀ نیمائی" را بدرستی فهم کرده‌اند، همین فهمِ درست را کافی دانسته اند که بطورعجیبی خود را "نیما شناس" باور کنند. آنها با تربیتی کلاسیک، و ذوقی سُنتی نو سرائی می‌کنند بی‌آنکه "زیبا‌شناسیِ ِفُرم" را در کار نیما فهمیده باشند. و لذا شعرشان، هم در سطح کلاسیک و هم در منظرِ نو، متوسط می‌مانَد. شعر آنها "شعرنو"ی ست که در نو بودنش محتاج می‌مانَد. شعر محتاج.

به همین جهت شعر‌هایی مثل برخی از سروده‌های اخوان ثالث، آنهایی که خواسته است نو و نیمایی بگوید، در نیمائی‌بودنشان لَنگ می‌زنند، و بقول نصرت "به بلبل خوشنوایی می‌‌مانند که  سرفه هم می‌‌کند". که اگر خود را بهر قیمت نیمایی  نمی‌خواست، لآقل در استیل ِ"قدمائی" ِخود بلبلی خوشنوا باقی می‌ماند.  نادرپور و  توللی اما این هوش نادر را داشتند که وقتی تجربه‌های خود را در وزن شکسته موفق ندیدند بهتر آن دیدند که در منظرِخود چهره‌ای اصیل و قادر باقی بمانند تا در منظرِ نیمایی، شکسته سرائی عاریه و لَنگ
.

شاید توبه‌ی محمدعلی اسلامی ندوشن‌هم، که قوی ترین چارپاره سرای روزگار خود بود، از همین عارضه می‌آمد
.


 

 * از میان یادداشت‌ها، برچیده از فصلنامه سینما و ادبیات شماره ۳۵

 


février 9, 2017

من لحظه جا


 

اکنونم

اکنون من‌ام

میان من و اکنون چیزی نیست ـ لحظه اگر چیزی باشد ـ

 

لحظه چیز نیست

می‌گذرد چیز

لحظه می‌ایستد

لحظه جا می‌ماند

جا می‌شود

جایی برای توقف چیزی که لحظه نیست

 

که هیچ لحظه در من و در اکنون نیست

آن ام و آنَن ام

نون ام

لحظه‌ی اکنونم

که پیش از آنکه به دنیا آید

می‌رود از دنیا

 

___

پاریس، ژانویه ۲۰۱۷

janvier 29, 2017

سرمای سیاه

 (ازمیان یادداشت‌ها (


 زندان "زیرطاقی"* سیاه بود. زندان‌ها سیاه‌اند، بهرحال سیاه‌اند. زندان‌های سیاه در و دیوار سفید دارند، زندان زیرطاقی‌ اما، دیوارهایی داشت که از دود سیگار سیاه شده بود. کدر بود، کدر بودم. کم‌کم سرما توی تنم رفت، سرما توی تنم می‌‌رفت. آخر‌شب زندانبان آخرین نگاه‌هایش را به دالان سیاهی که در آن بودم، بودیم، با چندتای دیگر، انداخت. وقتی‌ خواست در دالان را ببندد،  یک پتوی دیگر ازاو خواستم، نداد. گفت ندارم، گفتم سردم است ، گفت خانهٔ خاله که نیست. خواهش کردم، و لرزیدم. صورتش را بهم مالید، نگاهی‌ مساعد کرد یعنی که : شاید، بروم ببینم. رفت‌ و برنگشت. رفته بود که ببیند. رفته بود، اما ندیده بود. استخوان‌هایم سردتر می‌‌شد، کم‌کم دندانهایم بهم می‌‌خوردند، ضرب می گرفتند، نمی‌‌توانستم جلوی ریتم تندِ دندانها را بگیرم. سعی‌ کردم به تنم فکر نکنم، به استخوان‌هایم و به انگشت‌هایم فکر نکنم. تا به کفش‌های خیسم فکر نکنم و به انگشت‌های سرما زده‌ام نیاندیشم ؛ اندیشه کردم که به چیز دیگری فکر کنم. هیچ چیز دیگری نبود. جز سرما،  پس به سرما فکر کردم.

 به سرما فکر می‌‌کردم، و همین مرا از تنم و از محتوای تنم، که سرما بود، باز می‌‌داشت. از پوست تنم مرا می‌‌کََند و به چیزی مجرد می‌‌بست، به سرما، به خیالاتی سرمائی : اگر می‌‌شد سرما را جابجا کرد ! اگر می‌‌شد از گروهبان خواست که : خواهش می‌‌کنم سرما را از اینجا بردارید و آنطرف تر بگذارید ! اگر می‌‌شد با سرما مبادله داشت ! سرما‌هایی‌ هستند که... و سرما‌هایی‌ هستند که... اوه، به همه جور سرما‌ فکر کردم. فکرم را به همه جا بردم تا به توی کفش‌هایم نبرم، و به میان استخوان‌هایم نبرم. حتا به سمفونی "نبوغ سرما"ی ویوالدی و "زمستان"ش و یخبندان‌هاش فکر کردم، و یک لحظه با خودم دلخورشدم که چرا وقتی‌ آنرا گوش می‌‌کردم شیفته‌ی سرما می‌شدم. نگهبان سر رسید و یک پتوی کهنۀ سربازی از لای‌در انداخت توی دالان ؛ خاکستری و چرک و کثیف، که بوی شاش و همه جور بوهای دیگر می‌داد.

                                                                                     


___

* زندانی کوچک در انتهای باغ بزرگ شهربانی کل، که دستگیرشده‌های شب را، تا صبح فردا و بازشدن ادارات، در آنجا  نگاه می داشتند ـ تهران ، اسفند ماه ۱۳۳۲

janvier 9, 2017

لبریخته ۱۴۹


 
با بادهای بیگانه
شن‌های من همه رفتند
بیگانه‌  شانه‌های بادهای دیگر را
به کهکشان دیگر بردند
 
شن‌های من
به کهکشان‌هائی دیگر رفتند
و کهکشانِ دود   با بادهای بیگانه
شن‌های ظالمی آوردند
که
جاهای پاهایم را
به خوابِ هیچ قناتی نمی‌برند


Versée labiale n°149

Aux vents étrangers
Mes sables s’en allèrent
Étrangers ils emportèrent les épaules d’autres vents
Vers d’autres galaxies


Mes sables
S’en allèrent vers d’autres galaxies
Galaxies de fumée sur les vents étrangers
Apportant les sables tyrans qui
Ne conduisent les traces de mes pas
Au sommeil d’aucun qanât

Versées labiales
Yadollah Royaï
Traduit par Christophe Balaÿ
Éd. Tarabuste

décembre 23, 2016

جایزه‌ها


                  آرش عزیز،         
                              
جایزه، چه نوبل و چه غیر آن، هیچوقت به نبوغ داده نمی‌شود، به فکر و فضیلت و اخلاق داده می‌شود. در حالیکه نبوغ جایش جای دیگری است، حد اقل در اخلاقیات نیست. من برای این شعر نمی‌گویم که برای خواننده خوش اخلاق باشم ؛ برعکس جنبه‌های بدِ اخلاقم هست که در شعر سرمی‌کشند. مثل مرگ، اغراق، دروغ، انکار، و خودِ اخلاق و قلبِ واقعیت به نفع اخلاق. یعنی به نفع آنکه شعر مرا دوست ندارد، و گاه من او را بیشتر از دوستدارانم دوست دارم. شعر من به جای اینکه آرام کند، ناراحت می‌کند، تسکین اگر بدهد، کارم تمام است.
بیشترین نوبلیست‌ها بعد از نوبل متوقف شدند، دیگر ننوشتند.
تا وقت دیگر   قربانت                                      


                                                                              

décembre 17, 2016

دلتنگی‌ها (دو شعر)

از کتاب "دلتنگی‌ها"،  در صدای یداله رویایی

دلتنگی شماره ۲

زخم ظریف عقربه در من بود

وقتی که دایره کامل شد
معماری بیابان
همراه با روایتِ عقربه تکرار شد

  من با خیال و عقربه مخلوط بودم
و عقربه
بر روی یک بیابان
بیابان دیگری می‌ساخت

 

             دلتنگی شماره ۴             
 
دیار من همه‌ی طول راه بود                      
و طول بودم من                     
و راه بودم                     
و طول راه، که قربانی دیارم بود                    
                     
و یاد آشنایی او                     
باد را                                         
نگاه کن                     
اینک !                                  
                    عبور می‌دهد از روی میز من                    
و سرگذشتِ صحرا که آفتاب و نمک را                    
حضور می‌دهد                    
                    
نمی‌توانم، آه                    
    کویر را در پاکت کنم                    
 و باز گردانم                   
برای آن همه طول                   
 
 


دلتنگی



زخمِ ظریفِ عقربه در من بود

وقتی که دایره کامل شد

معماریِ بیابان

همراه با روایتِ عقربه تکرار شد

من با خیال و عقربه مخلوط بودم

و عقربه

بر روی یک بیابان

بیابان دیگری می‌ساخت

 ___

    شماره 2 از دلتنگی‌ها، انتشارات رُزن

 




 

décembre 6, 2016

* لائیسیته (سکولاریسم) چیست ؟


آرش ،عزیز 

لائیسیته یک عقیده نیست، آزادیِ داشتنِ یک عفیده است. شعار نیست، ایدئولوژی نیست، پرچم نیست، رژیم نیست. لائیسیته سیستمِ جدائی دولت‌ها از دین و بیطرفیِ آنها در برابر مذاهب‌ است، همین !
انسانِ لائیک (سکولار)، انسان مَدَنی، کسی است که اهل ایمان نیست و یا هست ولی به ایمانِ این و آن نمی‌پیچد، کاری اصلا با کار دین ندارد. این، یعنی تربیتِ لائیک، رفتار لائیک، دولتِ لائیک، مدرسۀ لائیک، و...
باید این تربیتِ لائیک، این تمدّن، را یاد بگیریم و یاد بدهیم. نجات مردم دنیا از تعصب‌های ملی، ‌مذهبی، قوم گرائی‌ها، و جدائی‌طلبی‌ها و برادر‌کشی‌ها در همین است.



تا اینجای حرفم را می‌خواهی به حساب
معلوماتِ دانشجوی سابق دانشکده حقوق بگذاری، بگذار ؛ ولی سابق تر و رادیکال‌ترش را بخواهی، دیروز از آنتون چخوف خواندم که ۸۰۰ تا از نامه‌هایش همین هفته در فرانسه درآمده (انتشارات روبر لافون)، می‌فرماید :

"تنها بی‌طرف‌ها و بی‌تفاوت‌ها قادرند عادل باشند، تنها آنها لیاقت دارند که چیز‌ها را به روشنی ببینند و درست عمل کنند."*

تا وقت دیگر قربانت


,Seuls les indifférents sont capables de voir clairement les choses *
.d'être justes et de travailler
Vivre de mes rêves : Lettres d'une vie, A.Tchekhov - Éd. Robert Laffont

                      

تعریف :
   *  لا
ئیسیته = مدنیّت = سکولاریسم : بیطرفی در قبال  مذاهب در یک جامعه‌ی مَدَنی‌ست                  

décembre 2, 2016

شعر "حسرت" ، در صدای محمد نوری

https://www.youtube.com/watch?v=IEiaG_dHN9c(اجرای جدید)

 

                      شعر "حسرت"    


شعله‌ها به هم گره می‌خوردند
شاخه‌ها به هم تنه می‌سودند
سایه‌ها چو دود بهم رفته
دست‌ها چو حلقه بهم بودند


هر که، هرچه بود همه با هم :
خوشه‌ها سپرده به هم سرها
موج‌ها بهم شده در نجوا

من چو برگ زرد،
دستِ باد سرد
در شبِ خزان زدگی‌هایم
از درختِ خویش جدا بودم


در کنارِ من
شعله‌ها به هم گره می‌خوردند
شاخه‌ها به هم تنه می‌سودند  ...

 

 

دانستنی :

شعر : از یداله رویائی، (وزنی تازه در عروض فارسی، در کتاب "بر جاده‌های تهی" بتاریخ مرداد ماه 1334)                                                                                                                    
آهنگ : کار سرهنگ ناصر حسینی، ساخته روی
شعر
نخستین اجرا وپخش : ارکستر جاز رادیو تهران، ١٣۴٠

https://www.youtube.com/watch?v=IEiaG_dHN9c

 


 

novembre 22, 2016

ترانه‌ی "بزم خیال" ، در صدای محمد نوری

https://www.youtube.com/watch?v=HaRRbWeAxQs


                

       ترانه‌ی  "بزمِ خیال"

تا دل بیدارِ من   شد آشنای نیمه شب
خاطری چون صبح دارم از صفای نیمه شب
در دل شب دامن دولت به دست آمد مرا
گنج گوهـر یافتــم از گریه‌های نیمه شـب


امشب
منم و بزم خیالم
من و دنیای ملالم
غم شیرین تو را

بسِتایم ای زیبا

شبِ شورانگیز رویا


هستی
شده تصویری ز رویا
عطشِ دل مانده بر جا
مژه برهم  بگذارم
رهِ رویا بسپارم
برود از تن قرارم

می‌روم تا  کشورِ خواب
می‌زنم پَر مست و بی تاب
در فضای بی کران،
می‌پرم نرم و سبک
پنهان و پیدا

در شبِ خاموش من                  
دردِ هم آغوش من     برخیزد از جا                  
       

_ _ _


سوختم از آتش غم  در تبِ  سودای  تو
ای تپیده دل به یادت هرزمان شیدای تو
جاودان باش ای غمت درقلب شب پندارمن
ای فکنده در سکوتم  یاد تو غوغای تو


افسوس ...
گل امیدم تو بودی
دل بیدارم ربودی
به جدایی دل دادی
نکنی از من یادی
غم خود در من نهادی

هستی
شده تصویری ز رویا
عطشِ دل مانده بر جا
غم این تنها بودن
چو تبی می‌سوزد تن
شبِ من تنهاتر از من

                                   

___
شعر از : یداله رویایی
موسیقی از : سرهنگ ناصر حسینی
نخستین اجرا : ارکستر جاز رادیو تهران،۱۳۴۱

https://www.youtube.com/watch?v=HaRRbWeAxQs

novembre 9, 2016

گذشته سازی


آرش عزیز، 

آنچه نداری در رویا داری. رویای تو هرچه غنی‌تر، فقرِ تو بیشتر.
همیشه چیزی از
تنِ تو در رویا هست ؛ به آن اگر نرسی، تکه ای از
تنِ تو برای تو ناشناس می‌مانَد. مثل بسیاری از خاطره‌ها که خلقِ خاطره‌اند
و ترکیبی از تکه‌های ناشناس. زندگینامه‌ها و گذشته نویسی‌هائی هم که می‌خوانیم،
پر از همین تکه‌های تن و تن‌هائی است که با رویاهاشان در وقت خود
کنار نیامد‌ند و حالا رویائی درمتن شده‌اند در کنار آنها
که رفته‌اند.


گفت
ـ همه عجله دارند گذشته‌ها‌شان را بنویسند یا بنویسانند،
  هیچکس به فکر فردا نیست.

گفتم : چرا، فردا را هم  بهش می‌رسیم.

- کِی ؟

- وقتی گذشته باشد.

                                                                         تا وقت دیگر  قربانت